“रुसोफोबिया”: रूसको राजनीतिक अस्त्र कि पोल्याण्डको रगतले लेखिएको यथार्थ?
“Russophobia”: A Political Weapon of Russia, or a Reality Written in Poland’s Blood?
रुसोफोबिया” आरोपको पछाडि: इतिहासको पीडा कि राजनीतिक हतियार?
पछिल्ला वर्षहरूमा रूसले पोल्याण्डमाथि बारम्बार “रुसोफोबिया” को आरोप लगाउँदै आएको छ। सन् २०२५–२०२६ मा पनि यो आरोप दोहोरिएको छ—जस्तै, रेलवे साबोटेज घटनापछि क्रेमलिनले पोल्याण्डलाई “रुसोफोबिया फस्टाउँदै गएको” भनेर आक्षेप लगायो। रूसले आफ्ना नागरिकलाई पोल्याण्ड यात्रा नगर्न चेतावनी दिँदै “रुसोफोबिक भावना र रूसी नागरिकमाथि उत्पीडन” को बहाना बनाएको छ। तर यो आरोप कति यथार्थपरक छ? के पोल्याण्डमा रूसप्रति वास्तविक घृणा छ, वा यो सदियौँको ऐतिहासिक चोटको स्वाभाविक प्रतिक्रिया हो? यो लेखले इतिहासका तथ्यहरू, घटनाक्रम र वर्तमान राजनीतिक सन्दर्भको गहन विश्लेषण गर्दै यो प्रश्नको जवाफ खोज्छ।
पोल्याण्डको नक्सा मेटिएको युग: अविश्वासको जड
पोल्याण्ड–रूस सम्बन्धको अविश्वासको जड १८औँ शताब्दीमा गाँसिएको छ। सन् १७७२, १७९३ र १७९५ मा रूस, प्रशिया र अस्ट्रियाले मिलेर पोल्याण्डलाई तीन चरणमा विभाजन गरे। सन् १७९५ पछि पोल्याण्ड १२३ वर्षसम्म विश्व नक्साबाट हरायो। रूसी साम्राज्यले पोल्याण्डको सार्वभौमिकता खोसेर मात्र नरोकी आफ्नो सेना पठाएर शासन चलायो र स्वतन्त्र राष्ट्र बन्न दिएन। यो कालखण्ड पोल्याण्डी राष्ट्रिय चेतनामा गहिरो अपमानको रूपमा अंकित छ—यो केवल इतिहासको पाना होइन, बरु सामूहिक स्मृति हो जसले रूसप्रतिको अविश्वासलाई स्थायी बनाएको छ।
रूसी शासनमा पहिचानमाथिको आक्रमण
विभाजनपछि रूसले पोल्याण्ड जितेर रोकिएन, उसले पोल्याण्डी पहिचान नै मेटाउने अभियान चलायो। पोल्याण्डी भाषालाई प्रशासनबाट हटाइयो, क्याथोलिक चर्चमाथि नियन्त्रण गरियो र रूसी भाषा–संस्कृतिको जबर्जस्ती थोपियो। यो नीतिले राजनीतिक विरोधभन्दा बढी अस्तित्वको डर पैदा गर्यो। पोल्याण्डीहरूले रूसलाई आफ्नो भाषा, धर्म र संस्कृतिमाथि आक्रमण गर्ने शक्तिको रूपमा देखे। यो डर आज पनि जीवित छ, किनकि इतिहासले सिकाएको छ—रूसी प्रभाव भनेको पहिचानको संकट हो।
दोस्रो विश्वयुद्ध र सोभियत कब्जा: दोहोरिएको नियन्त्रण
नाजी जर्मनीको क्रूरता पछि पोल्याण्डले स्वतन्त्रताको आशा गरेको थियो, तर सोभियत रेड आर्मीले फेरि कब्जा गर्यो। युद्धपछि सोभियत संघले पोल्याण्डमा आफ्नो अनुकूल कम्युनिस्ट सरकार स्थापना गर्यो, स्वतन्त्र दलहरू दमन गर्यो र जनताको आवाज कुण्ठित पार्यो। यो कालखण्डले पोल्याण्डलाई फेरि मास्कोको अधीनमा राख्यो। इतिहास दोहोरियो—नाजी गए, तर स्वतन्त्रता आएन। यो घटनाले पोल्याण्डी समाजमा रूसप्रति गहिरो अविश्वास थप्यो।
काटिन नरसंहार: कहिल्यै नमेटिने घाउ
सन् १९४० मा सोभियत एनकेभिडीले करिब २२ हजार पोल्याण्डी अफिसर, बुद्धिजीवी र नेताहरूलाई काटिन जंगलमा गोली हानी हत्या गर्यो। यो काटिन नरसंहार पोल्याण्डको इतिहासको सबैभन्दा पीडादायी अध्याय हो। रूसले दशकौँसम्म यो अपराध अस्वीकार गर्यो, दोष नाजीमाथि थोपरेर झूट बोलेको थियो। सत्य स्वीकार गर्न ५० वर्ष लाग्यो (सन् १९९० मा गोर्बाचेभले स्वीकार गरे)। यो ढिलाइ र झूटले पोल्याण्डीहरूमा रूसप्रति अविश्वासलाई अझ गहिरो बनायो—यो केवल हत्या होइन, सत्य लुकाउने प्रयास पनि थियो।
शीतयुद्ध र सोलिडारिटी आन्दोलन: दमनको शृङ्खला
शीतयुद्धकालमा पोल्याण्ड सोभियत प्रभावमा रह्यो। राजनीतिक निगरानी, गोप्य प्रहरी र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको दमन सामान्य भयो। सन् १९८० को दशकमा “सोलिडारिटी” आन्दोलनले श्रमिकहरूको स्वतन्त्रताको माग गर्यो, तर सोभियत दबाबमा यो कुचलियो—नेताहरू पक्राउ परे, सैन्य शासन लागू भयो। यो कालखण्डले पोल्याण्डीहरूलाई सिकायो: रूससँग नजिक हुनु भनेको स्वतन्त्रता गुमाउनु हो।
स्वतन्त्रतापछि पोल्याण्डको निर्णय: पश्चिमतर्फको यात्रा
सन् १९९१ मा सोभियत संघको पतनपछि पोल्याण्डले स्पष्ट बाटो रोज्यो—NATO मा प्रवेश (१९९९) र युरोपेली संघमा सामेल (२००४)। यो निर्णय घृणाबाट होइन, इतिहास दोहोरिन नदिने आत्मरक्षाबाट आएको थियो। रूसले यसलाई आफ्नो प्रभाव क्षेत्रमा चुनौती ठान्यो र “रुसोफोबिया” को आरोप लगाउन थाल्यो।
वर्तमान सन्दर्भ: युक्रेन युद्ध र हाइब्रिड आक्रमण
रूसको युक्रेन आक्रमणपछि पोल्याण्डले आफ्नो इतिहास दोहोरिएको देख्यो—सानो देशमाथि ठूलो छिमेकीको जबर्जस्ती। पोल्याण्डले युक्रेनलाई बलियो समर्थन गर्यो र रूसविरुद्ध कठोर नीति अपनायो। तर रूसले पोल्याण्डमा साबोटेज, साइबर आक्रमण र जासुसी गरेको आरोप लागेपछि क्रेमलिनले फेरि “रुसोफोबिया” को नाम दियो। सन् २०२५–२०२६ मा पनि यो दोहोरिएको छ—रेलवे विस्फोटपछि क्रेमलिनले पोल्याण्डलाई “रुसोफोबिक” भनेर दोष लगायो।
रुसोफोबिया कि ऐतिहासिक आत्मरक्षा?
पोल्याण्डले पटक–पटक कब्जा, नरसंहार, पहिचान दमन र झूट भोगेको छ। यसपछि सावधानी अपनाउनु घृणा होइन, आत्मरक्षा हो। रूसले इतिहासप्रति पूर्ण आत्मस्वीकृति नदेखाएको र शक्ति राजनीतिबाट निस्कने संकेत नदिएकाले पोल्याण्डको नीति स्मृतिबाट निर्देशित छ।
इतिहास बुझ्नु आवश्यक
“रुसोफोबिया” रूसका लागि सुविधाजनक राजनीतिक हतियार बनेको छ, जसले आफ्ना गल्तीहरू ढाक्छ। तर पोल्याण्डको सन्दर्भमा यो शब्दले सदियौँको पीडालाई ढाक्न सक्दैन। यो द्वन्द्व केवल दुई देशको होइन—युरोपको सुरक्षा, इतिहास र भविष्यसँग जोडिएको छ। जब इतिहासलाई पूर्ण रूपमा स्वीकार गरिँदैन, त्यो राजनीतिमा फर्केर आउँछ। सत्यको सामना गरेर मात्र यो चक्र तोडिन सक्छ।
