बुर्किना फासो: सबै राजनीतिक पार्टीहरू पूर्ण रूपमा विघटन गर्ने निर्णय
बुर्किना फासो: सबै राजनीतिक पार्टीहरू पूर्ण रूपमा विघटन गर्ने निर्णय
पश्चिम अफ्रिकाको यो सानो तर सामरिक महत्व बोकेको देश बुर्किना फासो हाल विश्व राजनीतिक बहसको केन्द्र बनेको छ। जनवरी २९, २०२६ मा सैन्य जुन्टा सरकारले आधिकारिक डिक्री जारी गर्दै देशका सबै राजनीतिक पार्टीहरू विघटन गर्ने घोषणा गरेको छ। — यो क्याप्टेन इब्राहिम ट्राओरे नेतृत्वको सैन्य सरकारको आधिकारिक निर्णय हो, जसलाई काउन्सिल अफ मिनिस्टरले अनुमोदन गरेको छ।
के-के निर्णय भयो?
- देशमा रहेका सबै राजनीतिक पार्टीहरू र राजनीतिक गठनहरू पूर्ण रूपमा विघटन (dissolved) गरिएका छन्।
- पार्टीहरू सञ्चालन गर्ने सबै कानुनी प्रावधानहरू (पार्टी गठन, वित्तीय व्यवस्था, विपक्षी नेताको हैसियत आदि) खारेज गरिएका छन्।
- पार्टीहरूको सबै सम्पत्ति (assets) अब राज्यको स्वामित्वमा हस्तान्तरण हुनेछ।
- यसअघि २०२२ को कूपपछि पार्टीहरूको सार्वजनिक गतिविधि प्रतिबन्धित थियो, तर अब पूर्ण अस्तित्व नै समाप्त भएको छ।
एक समयमा १०० भन्दा बढी दर्ता भएका राजनीतिक पार्टीहरू भएको यो देश अब शून्य पार्टी को अवस्थामा पुगेको छ।
सरकारको मुख्य तर्क के छ? गृहमन्त्री एमिले जर्बो (Emile Zerbo) ले टेलिभिजनमार्फत घोषणा गरे अनुसार यो कदम “राज्य पुनर्निर्माण” (State Refoundation) को महत्वपूर्ण हिस्सा हो। मुख्य कारणहरू यस प्रकार छन्:
- राजनीतिक पार्टीहरूको अत्यधिक संख्या र बहुलताले राष्ट्रिय एकता कमजोर बनाएको र सामाजिक एकता तोडेको।
- दलहरू विकास र राष्ट्रिय हितभन्दा आन्तरिक झगडा, शक्ति संघर्ष र विभाजन मा केन्द्रित भएका।
- यसले राजनीतिक अस्थिरता निम्त्याएर आतंकवाद, सुरक्षा संकट र आर्थिक समस्या झन् बढाएको।
सरकारको स्पष्ट भनाइ छ— “बहुदलीय प्रणालीले दुरुपयोग निम्त्याएको थियो। यो अब समस्या बनेको छ, समाधान होइन।” यो कदमले राष्ट्रिय एकता मजबुत बनाउने र राजनीतिक शासन मोडल सुधार्ने उनीहरूको दाबी छ।
यो निर्णयको पृष्ठभूमि बुर्किना फासो सन् २०२२ सेप्टेम्बरमा क्याप्टेन इब्राहिम ट्राओरेले दोस्रो कूपमार्फत सत्ता कब्जा गरेपछि सैन्य शासनमा छ।
- चुनावहरू पटक-पटक स्थगित भएका छन् (अहिले २०२९ सम्म सारिएका छन्)।
- संसद् र स्वतन्त्र निर्वाचन आयोग (CENI) २०२५ मा विघटन गरिसकिएको छ।
- आतंकवादी हिंसा (जिहादी समूहहरूबाट) अझै गम्भीर छ— देशको ठूलो भाग नियन्त्रणबाहिर छ।
- माली र नाइजरसँग मिलेर Sahel Alliance गठन गरेर ECOWAS छोडिसकेका छन्।
यो निर्णय यसै संकटपूर्ण सन्दर्भमा आएको हो, जसले सेना-केन्द्रित शासनलाई थप सुदृढ बनाउँछ।
सम्पत्ति कब्जाको सबैभन्दा ठूलो विवाद पार्टी सम्पत्ति राज्यमा हस्तान्तरण गर्ने प्रावधान सबैभन्दा विवादास्पद छ।
- सरकार भन्छ: ती सम्पत्तिहरू “सार्वजनिक हितविपरीत” प्रयोग भइरहेका थिए, अब राष्ट्रिय हितमा प्रयोग हुनेछन्।
आलोचकहरू (मानव अधिकार संगठनहरू, अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरू):
- यो विपक्षी आवाज पूर्ण रूपमा दबाउने रणनीति हो।
- लोकतान्त्रिक अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घन।
- दीर्घकालमा अधिनायकवाद (authoritarianism) तर्फको स्पष्ट कदम।
समर्थन र विरोध दुवै तीव्र समर्थकहरू (ट्राओरेका लाखौं समर्थकहरूमा):
- धेरै पार्टी हुनु लोकतन्त्र होइन, अराजकता थियो।
- अहिले सुरक्षा र स्थिरता पहिलो प्राथमिकता हो, राजनीति पछि।
- “कडा हात” ले मात्र देश बचाउन सक्छ।
आलोचकहरू:
- पार्टीबिना बहुदलीय लोकतन्त्र सम्भव छैन।
- नागरिकको राजनीतिक स्वतन्त्रता खोसिएको छ।
- यो कदमले चुनाव र लोकतान्त्रिक फिर्तीको सम्भावना झन् कमजोर बनाउँछ।
अब के हुन्छ? बुर्किना फासो अब पूर्ण रूपमा सेना-केन्द्रित शासन मा छ। बहुदलीय लोकतन्त्रबाट बाहिरिएको यो देशले नयाँ राजनीतिक मोडल बनाउने प्रयास गरिरहेको छ, तर:
- भविष्यमा चुनाव कसरी, कहिले र कुन आधारमा हुन्छ? यो अझै अनिश्चित छ।
- यो घटनाले अफ्रिका र विश्वमा ठूलो प्रश्न उठाएको छ— के राजनीतिक अस्थिरता र सुरक्षा संकटको समाधान पार्टीहरू हटाउनु हो?
जनवरी २९, २०२६ को यो निर्णय इतिहासमा दुर्लभ, साहसी तर अत्यन्त विवादास्पद छ। के यसले बुर्किना फासोमा स्थिरता, एकता र सुरक्षा ल्याउँछ? कि यो लोकतन्त्रको अन्त्य र अधिनायकवादको सुरुवात हो?
उत्तर अझै स्पष्ट छैन, तर यति निश्चित छ— इब्राहिम ट्राओरेको नेतृत्वमा बुर्किना फासोले विश्व राजनीतिमा एउटा नयाँ, जोखिमपूर्ण तर ऐतिहासिक उदाहरण स्थापित गरेको छ
