भूकम्पपछि पोल्यान्डसम्मको यात्रा, सन्जोग काफ्लेको पोल्यान्ड अनुभव

जीवन एउटा अनन्त यात्रा हो, जसमा हरेक कदमले हामीलाई नयाँ चुनौती र अवसरहरूको सामना गराउँछ। बौद्ध दर्शनमा भनिएजस्तै, “दु:ख” जीवनको अटुट सत्य हो, तर त्यसलाई पार गर्नका लागि “धैर्य” र “आशा” नै हाम्रा सबैभन्दा ठूला हतियार हुन्। ललितपुर निवासी सन्जोग काफ्लेको जीवनकथा यस दर्शनको जीवन्त प्रमाण हो। यो केवल एउटा व्यक्तिको विदेश यात्रा होइन, यो हजारौँ नेपाली युवायुवतिहरूको प्रतिनिधि कथा हो—जहाँ भूकम्पले देशलाई हल्लाए पनि, मानिसको आत्मालाई हल्लाउन सकेन। सन् २०१५ को महाभूकम्पले नेपाललाई मात्र होइन, युवाहरूको सपना र भविष्यलाई पनि ध्वस्त बनायो। तर स्टोइक दार्शनिक एपिक्टेटसले भने जस्तै, “हामीले घटनाहरूलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैनौँ, तर तिनलाई हेर्ने हाम्रो दृष्टिकोणलाई नियन्त्रण गर्न सक्छौँ।” सन्जोगले यही दृष्टिकोण अपनाएर अनिश्चितताको समुद्रमा आफ्नो जहाज चलाए। शिक्षा, रोजगारी र स्थायित्वको खोजीमा उनले युरोपेली देश पोल्यान्ड जाने निर्णय गरे—एउटा साहसिक कदम, जसले उनलाई जीवनको गहिरो दर्शन सिकायो।

भारत हुँदै पोल्यान्ड पुग्दासम्मको संघर्ष: अनिश्चितताको परीक्षा

सन्जोगको यात्रा भारतबाट सुरु भयो, जहाँ उनी दुई जना साथीसँग थिए—एक जना आफ्नै जिल्ला ललितपुरका, र अर्का पोखराका शिक्षक। यो साथीहरूको समूहले जीवनको सामूहिकताको दर्शनलाई प्रतिबिम्बित गर्थ्यो: हामी एक्लै जन्मन्छौँ र मर्छौँ, तर यात्रामा साथीहरूले हामीलाई बल दिन्छन्। भारतमा रहँदा उनीहरूले पोल्यान्डको वैध भिसा र सबै कागजात तयार पारे। दिल्लीबाट वार्साका लागि उडान तय भयो, र होटल छाडेर उनीहरू उत्साहका साथ एयरपोर्ट पुगे। तर जीवनको अप्रत्याशितता—जसलाई हिन्दू दर्शनमा “माया” को जाल भनिन्छ—यहाँ प्रकट भयो। इमिग्रेसन चेकिङमा सबै कागजात ठिक हुँदाहुँदै पनि उनीहरूलाई उडान अनुमति दिइएन। बिना स्पष्ट कारण दिल्लीबाटै फिर्ता पठाइयो। यो क्षणले नीत्शेले भने जस्तै “जो तिमीलाई मार्दैन, त्यसले तिमीलाई बलियो बनाउँछ” भन्ने दर्शनलाई सत्य साबित गर्थ्यो। निराशा आँखै अगाडि सपना चकनाचुर भएको जस्तो लाग्थ्यो, तर यो असफलताले उनलाई धैर्यको महत्व सिकायो।

त्यस समय नेपालमा ठूलो राजनीतिक आन्दोलन र बन्दको अवस्था थियो, जसले यात्रालाई झन् जटिल बनायो। दिल्लीबाट नेपाल फर्किन उडानहरू सीमित थिए। जसोतसो उनीहरू बागडोगरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पुगे, त्यहाँबाट स्थलमार्ग हुँदै विराटनगर, अनि घरेलु उडानबाट त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल आइपुगे। भोलिपल्ट फेरि पोल्यान्डका लागि उडान थियो। यो लगातारको मानसिक तनाव, शारीरिक थकान र अनिश्चित भविष्यबीच उनीहरू अन्ततः पोल्यान्ड पुग्न सफल भए। यो यात्राले बौद्ध दर्शनको (अनित्यता) लाई साकार गर्थ्यो: सबै कुरा परिवर्तनशील छ, र हामीले त्यसलाई स्वीकार गरेर अघि बढ्नुपर्छ। सन्जोगको यो संघर्षले हामीलाई सिकाउँछ कि जीवनका बाधाहरू हाम्रो दृढताको परीक्षा मात्र हुन्, जसले हामीलाई परिपक्व बनाउँछन्।

पोल्यान्डमा सुरु भएको वास्तविक पीडा:

पोल्यान्ड पुगेपछि संघर्षको नयाँ अध्याय सुरु भयो, जसले एक्जिस्टेन्शियल दर्शनको सारलाई छुन्छ: हामी यस संसारमा एक्लै छौँ, र हाम्रो अस्तित्वको अर्थ हामी आफैँले निर्माण गर्नुपर्छ। विद्यार्थी भिसामा आएको जीवन कल्पनाभन्दा कठिन थियो। भाषा नबुझ्नु, न आफन्त न चिनजान, न सहयोग गर्ने कोही। सामान्य पसलमा गएर औषधि किन्नसमेत गाह्रो हुन्थ्यो। यो एकाकीपनले सार्त्रले भने जस्तै “नर्क अरू मानिसहरू नै हुन्” भन्ने भावलाई चुनौती दिन्थ्यो—तर वास्तवमा, यो एकाकीपनले आत्मनिर्भरताको जन्म दिन्थ्यो।

सबैभन्दा पीडादायी क्षण बिरामी पर्दाको थियो। शरीर कमजोर हुँदा मन झन् कमजोर बन्थ्यो, र परिवारको सम्झनाले असह्य पीडा दिन्थ्यो। नेपालमा सानो बिरामी पर्दा पनि आमाबुबाको माया हुन्थ्यो, तर परदेशमा नेपाली औषधि जस्ता प्यारासिटामोल र विक्स भ्यापोरब नै सहारा बन्थे। अस्पताल जान भाषा, प्रक्रिया र डरका कारण गाह्रो हुन्थ्यो। यो अवस्थाले योग दर्शनको “अहिंसा” र “स्वास्थ” को महत्वलाई उजागर गर्थ्यो: हामीले आफ्नो शरीर र मनलाई सम्मान गरेर मात्र जीवनको यात्रा जारी राख्न सक्छौँ। सन्जोगले यो पीडाबाट सिके कि दु:ख एउटा शिक्षक हो, जसले हामीलाई जीवनको मूल्य बुझाउँछ।

विश्वविद्यालय र बसोबासको दोहोरो समस्या:

सन्जोगको विश्वविद्यालय Dąbrowa Górnicza शहरमा थियो, जुन वार्साबाट झण्डै ३ घण्टा ३८ मिनेट टाढा पर्थ्यो। Warszawa Centralny बाट लामो रेल यात्रा गर्नुपर्थ्यो। रेल छुट्ने वा ढिलाइ हुने समस्या सामान्य थियो, जसले विश्वविद्यालयबाट सोधपुछ आउँथ्यो: “तपाईं कक्षा किन आउनु भएन?” “किन होस्टलमा बस्नु भएको छैन?” यो प्रश्नहरूले डर पैदा गर्थ्यो, र बोर्डर गार्ड वा इमिग्रेसनलाई खबर गर्ने धम्की दिन्थ्यो। यो दोहोरो जीवन—विश्वविद्यालयको आवास भाडा र वार्साको अपार्टमेन्ट भाडा—ले आर्थिक बोझ बढायो। यो अवस्थाले कन्फ्युशियन दर्शनको “सन्तुलन” को आवश्यकतालाई सम्झाउँछ: जीवनमा विभिन्न भूमिकाहरूबीच सन्तुलन कायम गरेर मात्र शान्ति प्राप्त गर्न सकिन्छ। सन्जोगले यो जटिलताबाट सिके कि जीवनका दोहोरो बोझहरूले हामीलाई बहुमुखी बनाउँछन्, र तिनलाई व्यवस्थापन गर्नु नै बुद्धिमत्ता हो।

साथीसँग सुरु, एक्लै अघि बढ्दै:

सुरुमा दुई जना साथी एकसाथ थिए, तर समयसँगै बाटाहरू फरक भए। पोखराका शिक्षक साथीको सम्पर्क हरायो, र ललितपुरका साथी पनि आ–आफ्नै संघर्षमा व्यस्त भए, तर कहिलेकाहीँ भेट हुन्थ्यो। यो परिवर्तनले हेराक्लाइटसको दर्शनलाई स्मरण गराउँछ: “सबै कुरा प्रवाहमा छ, कुनै पनि कुरा स्थिर छैन।” सन्जोगले एक्लै उभिन सिके, जसले उनलाई आत्मिक शक्ति दियो। यो यात्राले हामीलाई सिकाउँछ कि सम्बन्धहरू जीवनको हिस्सा हुन्, तर अन्तिम यात्रा एक्लै नै गर्नुपर्छ।

नहार्ने निर्णय र सफलताको यात्रा:

यति धेरै पीडा र निराशाबीच पनि सन्जोगले हार मानेनन्। “आज होइन भने भोलि” भन्ने विश्वासले उनलाई अघि बढायो—यो प्लेटोको “आदर्शवाद” जस्तै हो, जहाँ आशा नै वास्तविकताको आधार बन्छ। समयसँगै कामको अवसर आयो, र एउटै रेस्टुरेन्टमा निरन्तर मेहनत गरे। श्रम, अनुशासन र धैर्य नै उनको पहिचान बन्यो। आज उनले पोल्यान्डमा १० वर्षभन्दा बढी काम गरेका छन्, र स्थायी बसोबास अनुमति (Permanent Card) प्राप्त गरेका छन्। यो उपलब्धि वर्षौँका आँसु, पसिना र त्यागको प्रमाण हो। यसका साथै, पछिल्लो चार वर्षदेखि उनकी पत्नी डिपेन्डेन्ट भिसामा साथमा छन्, जसले जीवनको पारिवारिक सुखलाई थपेको छ। यो सफलताले विक्टर फ्रान्कलको “लोगोथेरापी” लाई प्रमाणित गर्छ: जीवनमा अर्थ खोज्नु नै हामीलाई कठिनाइबाट पार गराउँछ।

सन्जोग काफ्लेको सन्देश सरल तर गहन छ: “अन्त्यसम्म मेहनत गर, कहिल्यै हार नमान। सफलता एक दिन अवश्य आउँछ। आशा नहार, निरन्तर अघि बढ।” भूकम्पले हल्लाएको नेपालबाट सुरु भएको यो यात्रा आज आत्मनिर्भरता, स्थायित्व र सुखसम्म पुगेको छ। यो कथा हरेक नेपालीका लागि दार्शनिक प्रेरणा हो—जहाँ संघर्षले हामीलाई मात्र होइन, हाम्रो आत्मालाई पनि उज्यालो दिन्छ। जीवनको यो यात्रामा, दु:खलाई स्वीकार गरेर आशालाई अँगालेर मात्र हामी साँचो सफलता प्राप्त गर्छौँ।