पोल्याण्डको अर्थतन्त्रको नयाँ आधार: विदेशी श्रमशक्ति र नीतिगत चुनौतीहरू

१. भूमिका: एउटा आर्थिक संक्रमणकाल

आजको विश्वव्यापीकरणको युगमा कुनै पनि देशको अर्थतन्त्र एक्लो सानो टापु जस्तो रहन सक्दैन। युरोपको मुटुमा रहेको पोल्याण्ड अहिले यस्तै एउटा संक्रमणकालबाट गुज्रिरहेको छ। विगत एक दशकमा पोल्याण्डले गरेको तीव्र आर्थिक वृद्धिले गर्दा यहाँका उद्योग, कलकारखाना र सेवा क्षेत्रको आकार यति ठूलो भएको छ कि त्यसलाई धान्न अब स्थानीय जनशक्ति मात्र पर्याप्त छैन। पोल्याण्डको सडकमा गुड्ने ट्रकदेखि ठूला होटलका भान्सासम्म र अनलाइन सपिङका विशाल गोदामदेखि निर्माण क्षेत्रसम्म अहिले एउटा साझा समस्या छ— ‘काम गर्ने हातहरूको अभाव’। यो अभावले पोल्याण्डलाई आफ्नो परम्परागत आप्रवासन नीति परिवर्तन गर्न र एसियाली श्रम बजारतिर हात फैलाउन बाध्य पारेको छ।

२. जनसांख्यिकीय संकट र श्रम बजारको रिक्तता

पोल्याण्डको श्रम संकटको जड यहाँको जनसांख्यिकीय संरचनामा छ। पोल्याण्डका युवाहरू राम्रो तलब र अवसरको खोजीमा पश्चिमी युरोपका धनी देशहरू जस्तै जर्मनी, बेलायत र नेदरल्याण्ड्सतिर पलायन हुने क्रम अझै रोकिएको छैन। अर्कोतिर, पोल्याण्डको जन्मदर इतिहासकै न्यून बिन्दुमा पुगेको छ। Statistics Poland (GUS) को तथ्याङ्क अनुसार, कार्यशील उमेरको जनसंख्या हरेक वर्ष घट्दो छ। जब स्थानीय युवाहरूले शारीरिक श्रम वा सेवा क्षेत्रका कामलाई प्राथमिकता दिन छोडे, तब पोल्याण्डका उद्योगहरूमा एउटा यस्तो रिक्तता सिर्जना भयो जसलाई विदेशी कामदार बिना पूर्ति गर्न असम्भव देखियो।

३. लजिस्टिक र होटल क्षेत्र: संकटको केन्द्रविन्दु

पोल्याण्ड अहिले युरोपको ढुवानी र भण्डारण (Logistics & Warehousing) को मुख्य केन्द्र हो। भौगोलिक रूपमा पूर्व र पश्चिम युरोपलाई जोड्ने भएकाले यहाँ अमेजन, डिएचएल जस्ता विश्वविख्यात कम्पनीका विशाल हबहरू छन्। Business Insider Poland र TVN24 जस्ता सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार, यी क्षेत्रमा मात्रै लाखौँ कामदारको अभाव छ। यदि विदेशी कामदार नहुने हो भने युरोपको आपूर्ति श्रृंखला नै खलबलिने अवस्था छ।

त्यस्तै, होटल र पर्यटन (HoReCa) क्षेत्रको अवस्था पनि उस्तै छ। पोल्याण्डका प्रमुख पर्यटकीय सहरहरूमा होटलका कोठाहरू सफा गर्ने, भान्सामा सघाउने र पाहुनालाई सेवा दिने कर्मचारीको अभाव यति धेरै छ कि व्यवसायीहरूले सरकारलाई गुहार्नुपर्ने अवस्था आएको छ। Gazeta Wyborcza ले उल्लेख गरे अनुसार, धेरै होटलहरूले कर्मचारी अभावकै कारण आफ्नो पूर्ण क्षमतामा सेवा दिन सकेका छैनन्।

४. व्यवसायीहरूको दबाब र आर्थिक अस्तित्वको सवाल

पोल्याण्डका व्यवसायीहरूको महासंघ र विभिन्न उद्योग वाणिज्य संघहरूले सरकारमाथि ठूलो दबाब सिर्जना गरेका छन्। उनीहरूको स्पष्ट तर्क छ— “विदेशी कामदार भनेको हाम्रो रहर होइन, बाध्यता हो।” व्यवसायीहरूका अनुसार, यदि भिसा प्रक्रियालाई सहज र छिटो बनाइएन भने पोल्याण्डको आर्थिक वृद्धिदर (GDP Growth) ओरालो लाग्नेछ। Rzeczpospolita पत्रिकामा प्रकाशित लेखहरूका अनुसार, व्यवसायीहरूले ‘वर्क पर्मिट’ को वैधता बढाउन र दूतावासहरूमा हुने लामो पर्खाइ (Waiting Time) घटाउन माग गरिरहेका छन्। उनीहरूका अनुसार एउटा विदेशी कामदार ल्याउन लाग्ने ८-९ महिनाको समयले कम्पनीहरूको उत्पादन तालिका नै बिगारिदिन्छ।

५. सरकारको दोधार: सुरक्षा कि सुबिधा?

व्यवसायीको दबाब एकातिर छ भने सरकारको राष्ट्रिय सुरक्षाको चिन्ता अर्कोतिर। सन् २०२३-२४ तिर भएको भिसा घोटालाको काण्डले पोल्याण्डको राजनीतिमा ठूलो हलचल ल्यायो। त्यसपछि आएको नयाँ सरकारले “सुरक्षामा सम्झौता नगर्ने” नीति लिएको छ। सरकारले अहिले ‘Migration Strategy 2025-2030’ मार्फत यस्तो नियम ल्याउन खोज्दैछ जहाँ केवल “दक्ष र आवश्यक” कामदारलाई मात्र प्राथमिकता दिइनेछ। सरकारले अहिले ‘MOS Portal’ मार्फत डिजिटल आवेदन सुरु गरेको छ, जसले प्रक्रियालाई पारदर्शी बनाउन खोजेको छ तर यसले प्रक्रियालाई केही कडा र ढिलो पनि बनाएको छ।

६. एसियाली कामदार: अवसर र चुनौतीहरू

पहिले पोल्याण्डका लागि युक्रेनी कामदारहरू मुख्य स्रोत थिए। तर युद्धका कारण पुरुष कामदारहरूको अभाव भएपछि पोल्याण्डले नेपाल, भारत, फिलिपिन्स र भियतनाम जस्ता एसियाली देशहरूबाट कामदार ल्याउन थालेको छ। एसियाली कामदारहरू मेहनती, अनुशासित र लामो समयसम्म काम गर्न सक्ने भएकाले रोजगारदाताहरूको पहिलो रोजाइमा परेका छन्।

तर, यथार्थमा विदेशी कामदारका लागि पोल्याण्डको यात्रा सजिलो छैन। उच्च हवाई भाडा, एजेन्टहरूलाई तिर्नुपर्ने ठूलो रकम, र भाषाको समस्याले गर्दा धेरै कामदारहरू सुरुमा मर्कामा पर्छन्। पोल्याण्ड पुगेपछि पनि कर (ZUS) र महँगो घरभाडाका कारण अपेक्षा गरेजस्तो बचत गर्न समय लाग्ने गरेको छ।

७. कानुनी प्रावधान र सामाजिक एकीकरण (Integration)

पोल्याण्ड सरकारले अहिले विदेशी कामदारहरूलाई केवल ‘काम गर्ने मेसिन’ को रूपमा मात्र नहेरी उनीहरूलाई समाजमा कसरी मिलाउने (Integration) भन्नेबारे पनि सोच्न थालेको छ। Gov.pl को आधिकारिक पोर्टल अनुसार, अब विदेशी कामदारहरूका लागि भाषा तालिम र सांस्कृतिक सचेतनाका कार्यक्रमहरूमा जोड दिइँदैछ। साथै, ‘Karta Pobytu’ (Stay Permit) प्रक्रियालाई अझ व्यवस्थित बनाएर वास्तविक कामदारहरूलाई लामो समयसम्म बस्न दिने योजना बनाइएको छ।

८. भविष्यको मार्गचित्र: डिजिटल र सीपयुक्त श्रम

आगामी वर्षहरूमा पोल्याण्डमा ‘अदक्ष’ (Unskilled) कामदारको भन्दा ‘दक्ष’ (Skilled) कामदारको माग बढ्ने निश्चित छ। फोर्कलिफ्ट ड्राइभर, वेल्डर, इलेक्ट्रिसियन र हस्पिटालिटीमा तालिम प्राप्त व्यक्तिहरूले प्राथमिकता पाउनेछन्। मिडिया रिपोर्टहरूले संकेत गरेका छन् कि अबको श्रम बजारमा ती विदेशीहरू मात्र सफल हुनेछन् जो नियम पालना गर्छन् र आफ्नो सीपलाई तिखार्दै जान्छन्।

निष्कर्षमा, पोल्याण्डको श्रम बजार अहिले एउटा ऐतिहासिक मोडमा छ। विदेशी कामदारहरू अब पोल्याण्डको अर्थतन्त्रको एउटा अटुट हिस्सा बनिसकेका छन्। व्यवसायीहरूको आर्थिक आवश्यकता र सरकारको सुरक्षा चिन्ता बीचको सन्तुलन मिलाउनु नै अहिलेको मुख्य चुनौती हो। मिडियामा आएका विभिन्न लिङ्क र स्रोतहरूले के स्पष्ट पार्छन् भने, पोल्याण्ड अब विदेशीहरूका लागि केवल ट्रान्जिट पोइन्ट मात्र होइन, बरु एउटा स्थायी कार्यस्थल बन्दैछ।